خاستگاه اوليه پسته به زمان هخامنشيان و نواحى خراسان نسبت داده شده است. پس از اسلام قم به عنوان مهمترين ناحيه پسته خيز ايران معرفى شده است. پيشينه تاريخى آن به نيمه اول قرن هجرى مى رسد و اولين نوشته ها درباره پسته دامغان، سمنان و قزوين به قرن هفتم و پسته كارى در كرمان به قرن 12 نسبت داده شده است.هم اكنون پسته هاى ايرانى براساس پيشينه تاريخى، حمل و نقل و منطقه توليد به نام همان محل نامگذارى شده اند نظير پسته دامغانى، قزوينى، راورى، سبزوارى و قمى. البته قابل ذكر است علاوه بر موارد ذكر شده پسته براساس شكل نيز تقسيم بندى هايى دارد. ارقامى نظير: ممتاز (خندان)، بلوچى، كله قوچى، سفيد پسته، سبز پسته و خنجرى. اين ارقام مختلف پسته زمان هاى رسيدن متفاوتى دارند و به انواع زودرس و ديررس تقسيم مى شوند كه انواع زودرس اواخر مرداد و ديررس در اوايل مهر مى رسند.پسته‌ يك‌ ميوة‌ گرمسيري‌ است‌. اين‌ محصول‌ در سال‌ 1737 ميلادي‌ توسط‌ فردي‌ به‌ نام‌ «لينه‌» ازاسپانيا تحت‌ نام‌ علمي‌ «آناكاردياسي‌» (Anacardiacae) نامگذاري شده است. درخت پسته برخلاف بادام و گردو جزو درختان دوپايه است و نر و مادة آن از يكديگر جدااست. پسته از ميوه هايي است كه يك سال بارور و سال‌ بعد كم‌بارتر است‌.
پيدايش‌ پسته‌ در ايران‌ به ‌4000 سال‌ پيش‌ برمي‌گردد . درخت‌ پسته در زبان هاي يوناني،لاتين، اروپايي، عربي، تركي، روسي، ژاپني و ديگر زبان ها از نام ايراني آن گرفته شده است. نام درخت‌ اين‌محصول‌ هنگامي‌ كه‌ به‌ ايران‌ وارد شد، در زبان‌ پارسي “پيستاكو” بود و سپس‌ به‌ «پسته‌» تبديل‌ شده‌ است‌.باغهاي‌ پسته‌ در ايران‌ از همان‌ زمان‌ پايه‌ گرفته‌ است‌. براساس اظهارات مهندس مژگان پورمقيم كارشناس مسئول بخش ميوه ها و سبزى هاى آزمايشگاه كل كنترل غذا و داروى وزارت بهداشت گياهان خانواده پسته 75 جنس و 600 گونه هستند كه 9 گونه آن خوراكى هستند و در اين ميان از مهمترين گونه هاى خوراكى آن در ايران مى توان موارد زير را ذكر كرد: Pistachio vera (پسته معمولى)، Pistachio motica (پسته وحشى يا بنه) Pistachio khinjuck. وى در ادامه افزود: «براساس آمارهاى به دست آمده در سال 73 از ميان كشورهاى مختلف توليدكننده پسته، تنها محصولات هفت كشور جنبه تجارى دارند و از كل 400 هزار تن پسته توليدى در جهان ايران با دارابودن حدود 57 درصد توليد در مقام اول، آمريكا با 17 درصد مقام دوم و تركيه با 13 درصد در مقام سوم قرار دارد و كرمان با داشتن 4/81 درصد از كل سطح زيركشت درختان بارور بزرگترين منطقه پسته كارى ايران و جهان است كه ارقام مهم پسته هاى كرمان اوحدى، كله قوچى، فندقى، اكبرى، سفيد پوسته، اميرى، شستى و جندقى هستند.»
قديمي ترين اثري كه از پسته در جهان به دست آمده ، قطعه چوب نيم سوخته اي است مربوط به عصر حجر كه در حدود هزار سال پيش در اطراف شهرستان فسا (استان فارس) پيدا شده و هم اكنون در موزه پارس نگهداري ميشود. هرودوت مورخ مشهور يوناني نيز در نوشته هاي خود اشاراتي به كشت پسته ايران كرده است .بنابراين درخت پسته در ايران سابقه تاريخي دارد و گمان مي رود كه اين محصول از چهار هزار سال پيش در ايران كشت ميشده است. ايرانيان از دورترين ايام تاريخ خواص خون ساز و حيات بخش و هوش افزاي محصول پسته را به فراست دريافته اند. به روايت منابع باستاني ضحاك ، ايرانيان را «پارسهاي پيروزمند پسته خوار» خطاب كرده است و پارتها مرداني وصف شده اند كه از كودكي پسته را به عنوان خوراكي نيرو بخش، مقوي و كم حجم همواره به همراه داشته اند به روايت حكيم طوس فردوسي پادشاه ساساني در واپسين ايام عهد باستان فرمان مي دهد پسته را همچون خوراكي حياتي و انرژي بخش در دژهاي خراسان انبار كنند تا بتوانند در مقابل هجوم دشمن مقاومت كند در حمله تاتارها نيز دژنشينان ايراني در قلعه معروف كاليون خراسان مدت طولاني در محاصره مغولان مقاومت ميكنند در حاليكه خوراك انها تنها پسته و گوشت خشك بوده است.


دانستنی های جالب در مورد پسته